Fleiri og fleiri føroysk hús fáa hita úr varmapumpu í staðin fyri oljufýr. Áhugin er stórur og veksur. Men ein varmapumpa er ein stór íløga, og tað loysir seg at hugsa seg væl um, áðrenn tú skiftir.
Oljufýrið hevur í áratíggju verið tað vanliga í føroyskum húsum. Nú er gongdin vend. Landsins politikkur er at minka um innflutta olju, og ein av greiðastu leiðunum er at skifta oljufýr út við varmapumpur. Tær ganga fyri streymi, og í vaksandi mun fyri streymi úr vindi og vatni.
Hvussu stórur er áhugin?
Áhugin er stórur og hevur vaksið skjótt seinastu tíggju árini. Tølini frá myndugleikunum vísa greitt, at føroyingar í stóran mun velja oljufýrið frá:
Umsóknir um jarðhita: Í 2012 komu bert tvær umsóknir um jarðhitaloyvi inn. Í 2020 vóru tær 235, og tilsamans 803 umsóknir komu inn í teimum níggju árunum. Tal av varmapumpum: Longu við árslok 2020 varð talið av varmapumpum í húsum og bygningum mett til yvir 1.000. Síðani eru nógv fleiri komin afturat. Minni olja til hiting: Fyri 15–20 árum síðani brendu vit umleið 50.000 tons av olju til upphiting. Í 2025 var nøgdin komin niður á 33.000 tons. Tað er ein niðurskurður upp á 34 %, hóast talið av húsarhaldum er vaksið um 20 %. Varmapumpurnar í 2025: Varmapumpur í Føroyum brúktu 40 GWh av streymi, tóku 96 GWh úr jørð, luft og sjógvi og lótu tilsamans 136 GWh av hita. Við øðrum orðum komu meira enn trý kWh av hita fyri hvørja kWh av streymi.
Marknaðurin er eisini vaksin. Hiti var fyrsti veitarin at selja varmapumpur til føroysk hús fyri næstan tjúgu árum síðani. Í dag kappast stór feløg sum Effo og Magn við fleiri smærri veitarar. Nýggja samgongan ætlar harumframt at opna fyri, at privatir veitarar kunnu selja streym til endabrúkaran.
Lógin skumpar eisini á. Tað er nú bannað at seta oljufýr upp í nýggjum bygningum, so allir nýbyggjarar mugu velja eina aðra loysn.
Kortini er nógv eftir at gera. Í 2025 komu 88 % av allari orkunýtslu í Føroyum framvegis frá olju, og túsundtals hús verða enn hitað við oljufýri.
Hvat skulu húseigarar hugsa um, áðrenn teir skifta?
Ein varmapumpa kann spara nógvar pengar, men bert um hon passar til húsini. Hesi átta evni eiga at vera avgreidd, áðrenn tú skrivar undir.
- Vel rætta slagið av varmapumpu Tað eru tvey høvuðsslag til føroysk sethús:
Jarðhiti hevur eitt gagnstig (COP) um 4. Hann krevur loyvi frá kommununi og ummæli frá Umhvørvisstovuni. Hann er dýrari at seta upp men bíligari at reka. Luft/vatn hevur eitt gagnstig um 3–3,5. Hon krevur ikki loyvi, uttan í nýbygging. Hon er bíligari í íløgu men brúkar eitt sindur meira streym.
Til stórar bygningar nær sjónum kann sjógvhiti eisini vera ein møguleiki.
-
Kanna húsini fyrst Ein varmapumpa riggar best við lágum framrenslishita. Gólvhiti er tí ideellur, men flestu eldri hús við radiatorum kunnu eisini brúka varmapumpu. Eru húsini illa bjálvað, kann tað loysa seg at bøta um bjálving og vindeygu fyrst. So kann ein minni og bíligari pumpa nøkta tørvin.
-
Rætt stødd Ein ov lítil pumpa megnar ikki at hita á køldum vetrardøgum og fer at brúka elpatrónina meira. Ein ov stór pumpa kostar meira og slitist skjótari. Bið veitaran gera eina orkumeting av júst tínum húsum, og spyr, hvussu hann er komin fram til støddina. Á orka.fo ber til at gera eina óhefta orkumeting og síggja royndir frá øðrum húsum.
-
Rokna kostnaðin og afturgjaldið Samanber tað, sum tú í dag brúkar til olju, við tað, sum varmapumpan fer at brúka í streymi. Umhvørvisstovan hevur mett, at eitt miðalstórt sethús við jarðhita sparir umleið 10.000 kr. um árið, tá ið oljan kostar 7 kr. litrin.
-
Brúka stuðulin, áðrenn hann hvørvur Hetta er serliga umráðandi júst nú:
MVG-endurgjald: Í 2026 fært tú 50 % av meirvirðisgjaldinum aftur á útbúnaði og arbeiði. Í 2027 verður tað bert 25 %, og frá 2028 einki. Arbeiðið skal vera gjørt og goldið í sama ári. Verður arbeiðið gjørt yvir ársskiftið, er tað lægra stigið, sum er galdandi. Treytir: Varmapumpan skal lata í minsta lagi 80 % av hitanum og heita vatninum. Ein góðkendur installatørur skal seta hana upp, og ein góðkendur brunnborari skal bora, um talan er um jarðhita. Gamla oljufýrið skal vera burturbeint hjá IRF ella Kommunalu brennistøðini. Bíligari streymur: Hús við góðkendari varmapumpu kunnu fáa streym til lægri prís. Til tess krevst ein serligur “grønur” málari, sum elinnleggjarin setur upp.
-
Vel ein góðkendan veitara Brúka bert góðkendar installatørar, annars fært tú hvørki MVG aftur ella bíligari streym. Listin yvir góðkendar installatørar er hjá Arbeiðs- og brunaeftirlitinum, og Umhvørvisstovan hevur yvirlit yvir góðkendar brunnborarar. Veitarin tekur sær í flestum førum av umsóknini til kommununa.
-
Hugsa um ljóð og pláss Ein luft/vatn pumpa hevur ein útipart, sum ger eitt sindur av ljóði. Hugsa um, hvar hann skal standa í mun til svøvnkamar og grannar. Jarðhiti krevur borihol, og boriholini skulu í minsta lagi vera 20 metrar frá hvørjum øðrum.
-
Viðlíkahald og trygd Tað er lógarkrav at gera eina viðlíkahaldsavtalu við ein góðkendan veitara. Spyr um ábyrgd, um svartíðina, um pumpan steðgar um veturin, og um hvat ein árlig eftirlitsvitjan kostar.
Fá fleiri tilboð, áðrenn tú velur
Áhugin fyri varmapumpum hevur aldri verið størri, og stuðulin hevur aldri verið so stuttligur at fáa sum nú. MVG-endurgjaldið lækkar frá 50 % til 25 % við ársskiftið. Ætlar tú at skifta, er tað tí ein góð hugsan at fara í gongd skjótt.
Tað besta ráðið er at fáa fleiri tilboð og samanbera tey. Samanber ikki bara prísin, men eisini slag, stødd, gagnstig, viðlíkahaldsavtalu og ábyrgd. Á vinnan.fo/grona-orka kanst tú við einum stuttum skjali biðja um tilboð upp á varmapumpu, jarðhita ella sólorku. Fyrispurningurin verður sendur til orkuveitarar í tínum øki, so tú lættliga kanst samanbera og velja tað, sum passar best til tíni hús.
Keldur:
Umhvørvisstovan – Orka (MVG-endurgjald og vegleiðing) Umhvørvisstovan – Orkunýtslan 2025 Umhvørvisstovan – Jarðhitaskipanir í Føroyum Trap Føroyar – Orkuveiting KVF – Smáu veitararnir av hitapumpum kenna seg hóttar (apríl 2026) KVF – Oljufýringar orka.fo – Ofta settir spurningar Tórshavnar kommuna – Soleiðis fært tú tær jarðhita Climashop – Vitan