Tað byrjar við einum stuttum sms-boði: Ein pakki bíðar eftir tær, kortið hjá tær er sperrað, ella Samleikin skal endurnýggjast. Neðst stendur eitt leinki. Í ár hava alsamt fleiri føroyingar fingið júst slík boð, og tað er ikki bert eitt vandamál fyri einstaklingar. Í smáum fyritøkum er tað ofta tann sama telefonin, sum verður brúkt til netbankan, til Samleikan og til arbeiðið – og tá kann eitt einstakt trýst á eitt leinki kosta dýrt.

Hvat er hent í ár?

Í august sendu Føroya Politi, peningastovnarnir og Talgildu Føroyar eina felags ávaring út um víðfevnd sms-svikálop. Sambært ávaringini eru følsku boðini vorðin fleiri síðan februar. Svikararnir geva seg út fyri at vera bankar, Posta, Nets, Talgildu Føroyar og aðrar myndugleikar, og teir royna at fáa fólk at lata frá sær persónlig tøl, kortupplýsingar, teldupostadressur og loyniorð.

Seinni í august kunngjørdi Gjaldstovan, at svikini eru vorðin torførari at varnast. Summir svikarar senda fólk inn á eina falska síðu, sum líkist einum føroyskum netbanka, og biðja tey rita inn við Samleikanum. Tí er eitt nýtt trygdarstig tikið í nýtslu í Samleika-appini: Um appin heldur, at ein innritan kann vera svik, kemur ein ávaring á skermin, áðrenn tú váttar.

Talgildu Føroyar leggja dent á, at ávaringin ikki merkir, at trygdarbrot er hent í Samleikanum. Hon er ein áminning um at steðga á og lesa, hvat tú í roynd og veru váttar.

Hví er tað viðkomandi fyri fyritøkur?

Í einari lítlari fyritøku er ofta ongin KT-deild. Eigarin ella eitt starvsfólk hevur atgongd til fyritøkukontuna í netbankanum, til avgreiðslur hjá myndugleikum og til teldupostin – og alt verður gjørt við somu telefon og sama Samleika. Eitt svik, sum fyri einstaklingin kann merkja eina tóma privatkontu, kann í eini fyritøku eisini raka lønarkontuna, kundaupplýsingar ella atgongdina til almennar skipanir.

Trý stig, sum øll starvsfólk eiga at kenna

Myndugleikarnir og bankarnir mæla til tríggjar einfaldar reglur:

  • Steðga á. Trýst ikki á leinki í sms-boðum, og lat ikki frá tær persónligar upplýsingar.
  • Hugsa teg um. Lít ikki á navnið ella nummarið, sum sæst í boðinum – tað kann vera falsað.
  • Spyr. Set teg sjálv/ur í samband við bankan ella myndugleikan á vanligu vegunum, t.d. við at ringja á nummarið, tú longu kennir.

Talgildu Føroyar siga greitt, at hvørki tey, peningastovnarnir ella aðrir myndugleikar senda leinki, har biðið verður um persónsupplýsingar. Fært tú slík boð, skalt tú strika tey.

Um skaðin longu er hendur

  • Hevur tú trýst á leinkið og latið upplýsingar, skalt tú beinanvegin seta teg í samband við tín peningastovn og sperra gjaldskortið í netbankanum – eisini uttan fyri arbeiðstíð og í vikuskiftinum.
  • Hevur tú latið upplýsingar um Samleikan, skalt tú fara undir "Stillingar" í Samleika-appini, endurnýggja Samleikan og velja eitt nýtt loynital.
  • Talgildu Føroyar kunnu hjálpa á telefon 1881 ella á 1881@talgildu.fo á arbeiðsdøgum kl. 08–16.

Nøkur ráð til leiðsluna

Tað krevur ikki stórar íløgur at gera eina fyritøku tryggari. Nøkur einføld stig:

  • Tosið um svik á einum starvsfólkafundi, og vísið dømi um følsk boð.
  • Gerið tað greitt, hvør hevur atgongd til fyritøkukontuna, og hvussu ein gjalding skal váttast.
  • Avtalið, at stórar ella óvanligar gjaldingar altíð verða váttaðar við einum telefonsamtali, áðrenn tær verða gjørdar.
  • Gerið eina stutta ætlan fyri, hvat tit gera, um eitt starvsfólk hevur trýst á eitt svikaleinki: hvønn ringja tit til, og hvat skal sperrast.

Ókeypis venjing fyri virki og stovnar

Fjarskiftiseftirlitið hevur í oktober skipað fyri nettrygdarvenjingini "Føroyar venja", sum er ókeypis fyri føroysk virki og stovnar. Venjingin varar umleið tríggjar tímar, og luttakararnir fáa tilfar um talgilda trygd og eitt luttøkuprógv. Hetta er fyrstu ferð, at Føroyar eru við í "Hele Danmark Øver" saman við Danmark og Grønlandi, og átakið er partur av nettrygdarætlanini hjá landsstýrinum fyri 2024–2026.

Í Danmark luttóku meira enn 1.500 fólk í 35 venjingum í 2025. Fýra av fimm luttakarum kendu seg betur før eftir venjingina, og næstan 60 prosent ætlaðu at dagføra ella gera tilbúgvingarætlanir, broyta innanhýsis mannagongdir ella seta ítøkilig tiltøk í verk. Fyritøkur, sum ikki hava verið við í ár, kunnu spyrja Fjarskiftiseftirlitið, um fleiri venjingar verða skipaðar.

Keldur

Mynd: Chidera Faustina Okeke / Unsplash