Tann 30. september legði Aksel V. Johannesen, landsstýrismaður í fíggjarmálum, uppskotið til fíggjarlóg fyri 2027 fyri Løgtingið. Tað er fyrsta fíggjarlógaruppskotið hjá nýggju samgonguni. Fyri fyritøkur er avlopið bert ein partur av søguni. Eins áhugavert er, hvat uppskotið sigur um arbeiðsmegi, almennar løgur og búskaparútlitini.

Tølini í stuttum

Sambært Fíggjarmálaráðnum hevur uppskotið hesi høvuðstøl:

  • Inntøkur: 8.076,8 mió. kr.
  • Útreiðslukarmur: 8.038,3 mió. kr.
  • Rakstur: 7.457,7 mió. kr.
  • Løgur og løgukendar útreiðslur: 580,6 mió. kr.
  • Avlop: 38,5 mió. kr.

Sambært KVF eru rakstrarútreiðslurnar 4,3 prosent hægri enn í verandi fíggjarlóg. Avlopið verður tó minni, um ein ætlað broyting í pensjónsmótrokningini verður samtykt. Tá verður avlopið 13,5 mió. kr.

Pensjónistar kunnu arbeiða meira

Fyri arbeiðsgevarar er hetta kanska tað mest áhugaverda í uppskotinum. Landsstýrið ætlar at hækka markið fyri arbeiðsinntøku hjá pensjónistum frá 61.900 kr. upp í 300.000 kr., áðrenn fólkapensjónin verður mótroknað.

  • Lógaruppskotið verður lagt fyri Løgtingið í vetur.
  • Ætlanin er, at broytingin skal fáa gildi 1. juli 2027.
  • Broytingin kostar umleið 50 mió. kr. um árið. Fyri 2027 eru umleið 25 mió. kr. avsettar.

Fíggjarmálaráðið skrivar, at arbeiðsloysið er metlágt, og at nettoinnflytingin í ár hevur sett met. Í einum arbeiðsmarknaði, har tað er trupult at fáa fólk, kann tað hava týdning, at royndir starvsfólk kunnu halda fram at arbeiða uttan at missa so nógv av pensjónini. Tað kann serliga hava týdning í vinnum, sum vanliga mangla hendur, t.d. í handli, ferðavinnu og handverki.

Sparingar í almenna rakstrinum

Uppskotið hevur átøk fyri 80 mió. kr. í rakstrinum. Millum annað verður játtanin til kringvarp lækkað, og Nám, Undirvísingarstýrið og Sernám verða løgd saman. Fíggjarmálaráðið boðar frá, at fleiri tillagingar koma, tá ið nýskipanarnevndin hevur latið sítt tilmæli.

Samstundis verður raðfest á øðrum økjum. Til dømis verða 66 mió. kr. settar av til Kampus-ætlanina, og pengar verða settir av til ein nýggjan skúlabygning á Ítróttarháskúlanum í Suðuroy. Harumframt er hægri játtan til viðlíkahald av vegum og almennum bygningum. Tað kann merkjast í byggi- og handverksvinnuni.

Almenn kapping við privatar fyritøkur

Eitt dømi um, hvussu fíggjarlógin nertir við vinnulívið, kom fram í hesum mánaði. Sambært KVF hevur privata kanningarstovan Thetis biðið fíggjarnevndina um ikki at hækka játtanina til Heilsufrøðiligu starvsstovuna. Í uppskotinum verður nettojáttanin til kanningarstovurnar hjá HS hækkað úr 5,5 mió. kr. upp í 6,1 mió. kr.

Sambært Thetis kostar mikrobiologiska deildin 6,05 mió. kr. um árið, meðan inntøkurnar eru 4,05 mió. kr. Landskassin rindar sostatt 2 mió. kr. um árið fyri kanningar, sum privatar kanningarstovur eisini bjóða vinnuni. Thetis mælir til, at vinnuliga virksemið hjá HS verður skilt frá myndugleikauppgávunum í roknskapinum, so at kappingin verður veruliga javnbjóðis.

Málið vísir, at fíggjarlógin ikki bert snýr seg um stór tøl. Hon kann eisini ávirka kappingina á heilt ávísum marknaðum.

Búskaparútlitini

Fíggjarmálaráðið metir, at føroyski búskapurin er væl fyri:

  • Arbeiðsloysið er metlágt.
  • Almenna skuldin er lág í mun til OECD-londini.
  • Føroyar eiga stórar nettoognir uttanlands.

Ráðið væntar tó bert hógværan vøkstur næstu eitt til tvey árini, og at altjóða renturnar fara at hækka eitt sindur seinni í ár og í 2027. Váðarnir, sum ráðið nevnir, eru m.a. støðan í Miðeystri og Ukraina og broytti handils- og tollpolitikkurin í USA. Hækkandi rentur hava týdning fyri allar fyritøkur, sum hava lán ella ætla at gera íløgur.

Ljósglottin er uppsjóvarfiskiskapurin. Nýggja ráðgevingin frá ICES mælir til, at makrelkvoturnar hækka við 102 prosentum. Í útvarpssendingini Breddin hjá KVF varð spurt, um tað kann geva landskassanum størri inntøkur. Les meira í greinini um makrelráðgevingina.

Hvat nú?

Fíggjarlógaruppskotið verður nú viðgjørt í Løgtinginum, og fíggjarnevndin fær viðmerkingar frá feløgum og fyritøkum, sum Thetis-dømið vísir. Fíggjarmálaráðið hevur eisini uppskot til hoyringar, m.a. um javning av skattastigum, og hoyringarfreistin er 13. november. Fyritøkur og vinnufeløg, sum vilja ávirka niðurstøðuna, eiga at fylgja við nú.

Keldur

Mynd: Sebastian S / Unsplash