Fyri aðru ferð í ár eru fiskidagarnir hjá smáu útróðrarbátunum í bólki 5B uppi. Í staðin fyri at lata bólkinum fleiri dagar ætlar Fiskimálaráðið nú at broyta kunngerðina, so at dagar, sum bátarnir í bólki 5A ikki fáa brúkt, kunnu flytast yvir til bólk 5B. Hoyringarfreistin er sera stutt – hon gongur út 12. november klokkan 10.

Málið hevur týdning fyri nógvar smáar fyritøkur kring landið, og tað er eisini partur av einum longri ósemjumáli um, hvussu bólkur 5 er farin í fiskidagaskipanini.

Hvør er bólkur 5?

Bólkur 5 eru útróðrarbátar undir 15 tons. Bólkurin er býttur í tvey:

  • Bólkur 5A er fyri bátar, sum eru vinnuliga riknir.
  • Bólkur 5B er ein samansettur bólkur við øðrum bátum í sama støddarflokki – bæði fólki, sum hava útróður sum høvuðsvinnu, og øðrum, sum ikki gera tað.

Bátarnir í bólki 5 fiska í høvuðsheitum á Føroyagrunninum og hava ikki somu møguleikar sum størri skip at leggja fiskiskapin um til fremmandan sjógv.

Tølini í 2026

Samanlagt fekk bólkur 5 tillutað 6.468 fiskidagar í 2026. Soleiðis hevur gongdin verið:

  • Bólkur 5B fekk fyrst 3.344 dagar. Teir vóru brúktir upp í summar.
  • Síðst í august samtykti løgtingið at lata bólki 5B 750 eyka dagar. Stórur meiriluti tók undir við uppskotinum, men Tjóðveldi var ímóti.
  • Nú eru eisini teir 750 dagarnir brúktir – og 51 dagar meira enn tað, sambært hagtølunum hjá Vørn.
  • Bólkur 5A fekk 3.124 dagar og hevur sambært nýggjastu hagtølunum hjá Vørn umleið 630 dagar eftir.

Vørn tekur tó fyrivarni fyri, at hagtølini fyri bólk 5 á landgrunninum eru umleið 14 dagar afturúr. Veruliga støðan kann sostatt vera ein onnur, tá ið allar avreiðingarnar eru skrásettar.

Í september hækkaði landsstýrismaðurin harumframt hámarkið hjá hvørjum báti í bólki 5 í fiskiskapinum á Føroyabanka úr fýra upp í átta dagar.

Flyta heldur enn lata fleiri

Uppskotið, sum nú er til hoyringar, ger, at óbrúktir dagar í bólki 5A kunnu flytast til bólk 5B. Tað merkir, at samlaða dagatalið hjá bólki 5 ikki økist, men at teir dagar, sum longu eru tillutaðir, verða betur gagnnýttir.

Í august var kjakið um eyka dagarnar eisini eitt kjak um fordømi. Minnilutin í tingnevndini helt, at tað var torført at grundgeva fyri at lata einum bólki fleiri dagar, bert tí at hann hevði brúkt sínar, uttan at gera tað sama fyri aðrar bólkar. Meirilutin helt hinvegin, at bólkarnir 5A og 5B áttu at fingið ein sokallaðan buffara – óbrúktar dagar frá árinum fyri – eins og hinir bólkarnir hava.

Útróðrarmenn: Vit eru fyri órætti

Útróðrarfeløgini hava leingi sagt, at bólkur 5 er farin illa í skipanini. Jógvan Trondesen Andreasen, formaður í Suðurstreymoyar Útróðrarfelag, segði í juli við KVF, at bólkurin alla tíðina hevur verið fyri órætti í tillutingini, og at hann bara vil javnsetast við hinar bólkarnar.

Fróði Magnussen, løgtingsmaður fyri Fólkaflokkin, hevur í einum lesarabrævi í Dimmu sett tøl á gongdina:

  • Tá ið fiskidagaskipanin varð sett í verk, hevði bólkur 5 umleið 22.000 fiskidagar. Í 2026 eru teir 6.468 – ein skerjing á góð 70 prosent.
  • Í 2021 hevði bólkurin 10.478 dagar.
  • Frá 2023 til 2024 fór talið úr 9.456 niður í 7.565 dagar, ein skerjing á 20 prosent. Síðan varð skert við 10 prosentum í 2025 og 5 prosentum í 2026.

Skerjingin í 2024 varð gjørd eftir einum serligum tilmæli frá Havstovuni um at endurreisa toskastovnin. Útróðrarmenninir og Fróði Magnussen vísa tó á, at umsitingarætlanin, sum varð sett í verk í 2021, legði upp til, at dagatalið í mesta lagi skuldi broytast fimm prosent um árið.

Hinvegin hevur verið víst á, at fleiri fiskidagar kunnu økja trýstið á fiskastovnarnar og hava týdning fyri MSC-góðkenningar á føroyskum fiski. Fróði Magnussen ger vart við, at hann heldur, at vandin eigur at verða skjalfestur við ítøkiligum útrokningum.

Hvat merkir hetta fyri vinnuna?

Fyri útróðrarmenninar sjálvar snýr tað seg um inntøku. Eru dagarnir uppi, liggja bátarnir, hóast veðrið loyvir og fiskur er at fáa. Tað rakar eisini keyparar, virki og avreiðingarstøð í bygdunum, sum fáa feskan fisk frá smáu bátunum.

Tað, sum fyritøkur í útróðrinum eiga at fylgja við í, er:

  • Hvussu nógvir dagar verða tillutaðir bólki 5 í 2027, og um skerjingarnar halda fram.
  • Um ein varandi skipan kemur, so at óbrúktir dagar kunnu flytast millum ár og millum 5A og 5B. Í fjør gav ein lógarbroyting heimild til at flyta í mesta lagi 10 prosent av óbrúktu døgunum hjá bólki 5 til árið eftir, og sambært uf.fo er henda heimildin galdandi til 1. januar 2027.
  • Hvussu MSC-spurningurin verður loystur, tí hann hevur týdning fyri prísin á fiskinum úti á marknaðinum.

Útróðurin er ein lítil partur av føroysku fiskivinnuni í tonsum, men hann er ein av fáu inngongdunum til vinnuna, har eitt ungt fólk við lutfalsliga lítlum kapitali kann gerast sjálvstøðugt vinnurekandi. Tí verður kjakið um fiskidagarnar helst ikki lokið við eini kunngerðarbroyting í november.

Keldur