Tá ið føroyskur laksur liggur í kølidiskinum í einum stórhandli í Fraklandi ella Týsklandi, er tað ofta eitt lítið merki á pakkanum, sum ger av, um hann verður keyptur. ASC-merkið (Aquaculture Stewardship Council) er í dag ein av týdningarmestu góðkenning fyri alifisk í heiminum. Nú verður sjálv skipanin løgd um, og tað fær avleiðingar fyri allar alingarfyritøkur, sum vilja varðveita góðkenningina.

Ein standardur í staðin fyri nógvar

Higartil hevur ASC havt serstakar standardar fyri hvørt fiskaslag – laks, síl, rækjur og so framvegis. Í mai 2025 kunngjørdi ASC nýggja ASC Farm Standard á Seafood Expo Global í Barcelona. Hann savnar allar hesar standardarnar í eina felags skipan.

Grundgevingin er, at gomlu standardarnir vórðu gjørdir hvør sær fyri 15–20 árum síðan og tí taka hond um somu spurningar á ymiskan hátt, sigur stjórin í ASC, Chris Ninnes. Málið er at fáa meira samsvar millum góðkenningar.

Hvat broytist fyri laksaaling?

Sambært ASC herðir nýggi standardurin krøvini á fleiri økjum, sum eru viðkomandi fyri laksaaling:

  • Fiskaheilsa og vælferð – strangari krøv til, hvussu fiskurin verður handfarin, til at fyribyrgja sjúku og til nýtslu av viðgerðum.
  • Staðseting – avmarkingarnar fyri aling í vardum økjum verða verandi.
  • Havbotnurin – ein stigvísur leistur til at fylgja við árinunum á havbotnin undir og kring aliøkini.
  • Viðkvom vatnøki og dátur – herd krøv til viðkvom øki og til at deila dátum.

Harumframt verða nýggj krøv til sjálva góðkenningarmannagongdina. Nýggju reglurnar um góðkenning (CAR v1.0) verða kravdar frá 1. mai 2027 og eru galdandi fyri allar ASC-kanningar, eisini tær, sum enn verða gjørdar eftir gomlu standardunum.

Tíðarfreistin er flutt til 2028

Upprunaliga skuldu øll gókend aliøki vera skift yvir til nýggja standardin 1. mai 2027. Í juli 2026 flutti ASC freistina eitt ár til 1. mai 2028. Frá tí degi skulu allar kanningar gerast eftir nýggja standardinum, og gomlu standardarnir fyri hvørt fiskaslag verða tiknir úr gildi.

ASC grundgav útsetingina við, at royndirnar higartil – frá roynd­arkanningum og frá teimum fyrstu góðkendu aliøkjunum – høvdu víst, at summi krøv kundu gerast greiðari og fáast at virka betur í verki.

Samstundis hevur ASC givið út eina bráðfeingis útgávu, har nøkur krøv, sum enn verða endurskoðað, ikki verða kannað. Millum tey eru ávís krøv um at stýra laksalús. Ætlanin hjá ASC hevur verið at geva út endurskoðaðu útgávuna V1.1 1. november 2026, og hon skal koma í gildi 1. februar 2027.

Í stuttum:

  • 1. juli 2026: Bráðfeingis útgáva kemur í gildi
  • 1. februar 2027: V1.1 kemur í gildi
  • 1. mai 2027: Nýggju góðkenningarreglurnar (CAR) verða kravdar
  • 1. mai 2028: Nýggi standardurin verður kravdur fyri øll

Bakkafrost fyrst í heiminum

Í oktober varð greitt frá, at tríggjar alistøðir hjá Bakkafrost í Føroyum eru tær fyrstu laksaalingarnar í heiminum, sum eru góðkendar eftir nýggja standardinum. Bakkafrost valdi at skifta til nýggja standardin langt undan freistini, og restin av aliøkjunum í Føroyum og Skotlandi er í gongd við skiftið.

Bakkafrost hevur langa søgu við ASC. Alistøðin í Gøtuvík var í 2015 fyrsta ASC-góðkend laksaalingin í Føroyum, og í apríl 2026 boðaði samtakið frá, at øll alingin í Føroyum og Skotlandi var ASC-góðkend.

Hví hevur hetta týdning fyri Føroyar?

Laksaalingin er ein av berandi súlunum í føroyska búskapinum, og nøgdirnar vaksa. Bakkafrost væntar sjálvt at slakta umleið 97.000 tons í Føroyum bæði í 2026 og 2027.

Keypararnir úti í heimi krevja alsamt meira. Í Fraklandi hevur ein bólkur av handlum og matvørufyritøkum, CARE Salmon, sum stendur fyri knappliga 20 prosentum av franska laksainnflutninginum, heitt á norskar alarar um at herða krøvini til vælferð hjá fiskinum. ASC hevur sjálvt víst á, at nýggi standardurin í stóran mun samsvarar við hesi krøv.

Fyri føroyskar alarar merkir hetta, at góðkenning í størri mun verður ein treyt fyri at sleppa inn á teir bestu marknaðirnar. Fyri undirveitarar – brunnbátar, tænastufyritøkur og ráðgevar – kann tað merkja nýggjar uppgávur, t.d. í sambandi við skráseting, eftirlit við havbotninum og dátudeiling.

Samanumtikið hava føroysku alingarfyritøkurnar umleið hálvt annað ár eftir at skifta. Tey, sum byrja tíðliga, fáa royndir, áðrenn krøvini verða endaliga ásett.

Keldur

Mynd: Datingscout / Unsplash